Мейрамхан Әбенұлы Шотай: ХАА академигі, ғылым докторы, профессор
Болашақтың өз жүйесін құруды мақсат еткен адам
Кей адамдар үшін 70 жас — қорытынды.
Ал кей адамдар үшін 70 жас — келесі кезең басталатын жаңа белес.
Мейрамхан Әбенұлы Шотай — сол екінші топқа жататын тұлға.
Оның артында — ондаған жылдық өмір жолы, ғылым мен кәсіпкерлік, ізденіс пен қателік, шешімдер, кездесулер мен жобалар бар.
Алайда оның тарихын тек лауазымдар мен компаниялардың тізімі арқылы сипаттауға тырыссақ, ең маңызды дүние мәтіннен тыс қалар еді.
Өйткені Мейрамханның тарихы — ең алдымен жүйе іздеу тарихы.
Адам экономиканың жай ғана бір бөлшегі болмайтын жүйе.
Бизнес тек ақша табудың тәсілі ғана емес, мәні мен миссиясы бар құрал болатын жүйе.
Капиталдың өзі мақсат емес, мүмкіндікке айналатын жүйе.
Технология адамға қызмет ететін, ал халықаралық ынтымақтастық жаңа кедергілер емес, жаңа мүмкіндіктер қалыптастыратын жүйе.
Сондықтан уақыт өте келе оның кәсіпкерлік жолы әлдеқайда ауқымды нәрсеге айнала бастады.
Идея — тұжырымдамаға, ал тұжырымдама — архитектураға айналды.
1-тарау. Алғашқы капитал — тәжірибе
Кез келген ірі жоба оның атауы пайда болғанға дейін әлдеқайда ертерек басталады.
Мейрамхан үшін мұндай бастау — практикалық кәсіпкерлікке арналған ұзақ жылдар болды.
Қазақстанның ашық бизнес деректерінде оның есімі 2014 жылы тіркелген «Байтерек-Самұрық» ЖШС-мен байланысты.
Бұл дата адамның болмысын анықтайтындықтан ғана маңызды емес. Ол басқа нәрсені көрсетеді: Мейрамханның кәсіпкерлік жолының артында көпжылдық практикалық тәжірибе жатыр.
Жылдар өте нарықтар өзгерді.
Экономика өзгерді.
Технологиялар өзгерді.
Ойын ережелері өзгерді.
Бірақ басты сұрақ өзгеріссіз қалды:
«Мүмкіндікті нәтижеге қалай айналдыруға болады?»
Біртіндеп бір нәрсе айқын бола түсті: бір ғана капитал жеткіліксіз.
Байланыстар қажет.
Білім қажет.
Сенім мен бедел қажет.
Бірлесе жұмыс істей алатын адамдар қажет.
Ал ең бастысы — осының бәрін бір арнаға тоғыстыра алатын жүйе қажет.
2-тарау. Кәсіпкерден — сәулетшіге
Келесі кезең жекелеген коммерциялық міндеттерден ынтымақтастықтың әлдеқайда күрделі модельдеріне көшумен байланысты болды.
2019 жылы AsiaBusiessGroup — HoldingPerteres-El холдингтік компаниясы тіркелді. Оның жетекшісі — Мейрамхан Әбенұлы Шотай.
Компанияның негізгі қызмет бағыты — концессиялық жобалар мен мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын консультациялық сүйемелдеу.
Осы жерде маңызды бетбұрыс пайда болады.
Кәсіпкер енді тек:
«Не сатуға болады?»
деген санатпен ғана емес,
«Нені құруға болады?»
деген ұғыммен ойлай бастайды.
Бұл — бір-бірінен түбегейлі ерекшеленетін екі сұрақ.
Өнімді сатуға болады.
Ал жүйені құруға болады.
Қызметті сатуға болады.
Ал ынтымақтастық инфрақұрылымын қалыптастыруға болады.
Идеяны сатуға болады.
Бірақ идея автордың өзі болмаған жағдайда да өмір сүріп, дами беруі үшін жүйе қажет.
Дәл осы жерде Мейрамханның мүмкіндіктер сәулетшісі ретіндегі бейнесі біртіндеп қалыптаса бастайды.
3-тарау. Ақшамен өлшенбейтін капитал
Уақыт өте келе тағы бір түсінік қалыптасты.
XXI ғасырдағы ең тапшы капитал — ақша емес.
Ол — сенім.
Ақшаны тартуға болады.
Технологияны сатып алуға болады.
Ақпаратты табуға болады.
Ал сенімді бір ғана төлем арқылы сатып ала алмайсың.
Сенімді еңбегіңмен, ісіңмен және беделіңмен қалыптастыру қажет.
Осы түсініктен Мейрамханның болашақ жобаларының негізгі идеяларының бірі туындайды:
««Болашақ экономикасы тек капиталдың айналасында ғана емес, сенімнің айналасында да құрылуы тиіс».»
Осыдан инвестициялық тетіктерге, кәсіпкерлік бірлестіктерге, цифрлық платформаларға, халықаралық серіктестікке және өзара іс-қимылдың жаңа құралдарына деген қызығушылық пайда болады.
4-тарау. Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясының дүниеге келуі
Әрбір үлкен идеяның бытыраңқы ойлар алғаш рет біртұтас ұғымға айналатын сәті болады.
Мейрамхан үшін сондай ұғымдардың бірі — Alem Biz.
AlemBiz (Алем Бiз) — Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясы — жай ғана кезекті компания ретінде ойластырылған жоқ.
Бұл жай ғана бизнес-клуб емес.
Жай ғана цифрлық платформа да емес.
Бұл атаудың астарында әлдеқайда ауқымды идея жатыр: кәсіпкер, инвестор, сарапшы, технология, нарық пен ғылым бір-бірімен тоғысып, өзара әрекеттесе алатын кеңістік құру.
Осыдан мынадай формула туындайды:
««Идеядан — әрекетке.
Әрекеттен — нәтижеге.
Нәтижеден — жаңа мүмкіндікке».»
Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясы осы философияны ой деңгейінен нақты жүйеге айналдыру әрекеті ретінде қалыптасады.
5-тарау. Бір орталыққа бағынбайтын әлем
Әлем өзгеріп жатыр.
Экономикалық орталықтар барған сайын тарамдалып, көпорталықты сипатқа ие болуда.
Азия, Африка, Таяу Шығыс және басқа да Жаһандық Оңтүстік өңірлерінің ықпалы артып келеді.
Халықаралық желілердің маңызы күшейіп келеді.
Цифрлық технологиялар арақашықтықты жойып келеді.
Осының бәрі жаңа әлемде мынадай сұрақ туындатады:
«Қазақстанның орны қайда?»
Мейрамхан үшін жауап өзге күш орталықтарының бірін таңдауда емес.
Жауап — өз көпірлерімізді құруда.
Қазақстан тек нарық қана емес.
Тек шикізат жеткізуші ел де емес.
Қазақстан мүмкіндіктерді тоғыстыратын алаңға айнала алады.
Дәл осы жерде Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясының идеясы халықаралық сипатқа ие болады.
6-тарау. Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясы
Біртіндеп негізгі идеяның айналасында тұтас бір архитектура қалыптаса бастайды.
Кәсіпкерлік.
Инвестициялар.
Цифрландыру.
Жасанды интеллект.
Web3.
Білім беру.
Мәдениет.
Халықаралық ынтымақтастық.
Жаңа қаржылық құралдар.
Бірақ олардың барлығын біріктіретін бір нәрсе бар.
Ол — адам.
Осыдан Мейрамханның тағы бір маңызды ойы туындайды:
««XXI ғасырдың басты міндеті — тек ақылды машиналар емес, парасатты адамдар қалыптастыру».»
Өйткені жасанды интеллект белгілі бір міндетті шешу үдерісін жеделдете алады.
Бірақ сол міндетті не үшін шешу керектігін тек адам ғана анықтай алады.
7-тарау. Парасаты Ару
Осы философиядан жаңа идея — «Парасаты Ару» пайда болады.
Бұл технологиялар туралы әңгіме емес.
Бұл — адам туралы әңгіме.
Мәдениет туралы.
Ішкі жауапкершілік туралы.
Білімді ғана емес, даналықты да игере білу туралы.
Осы тұжырымдама аясында жаңа әлеуметтік таптың бейнесі қалыптасады.
Бұл — Сенім элитасы.
Байлық элитасы емес.
Лауазым элитасы емес.
Шыққан тегіне негізделген элита да емес.
Бұл — капиталына, біліміне, технологиясына, жауапкершілігіне және болашағына сенім артуға болатын адамдар.
8-тарау. Сенім инфрақұрылымы
Келесі қадам — философиялық идеяны институционалдық механизмге айналдыруға талпыныс.
Осылайша халықаралық іскерлік экожүйедегі сенім инфрақұрылымы — QORJYN-X идеясы пайда болады.
Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясындағы QORJYN атауының өзі символдық мәнге ие.
Қазақтың «қоржын» сөзі — жай ғана заттың атауы емес.
Ол — адамның өзімен бірге алып жүретін дүниелерінің бейнесі.
Білімі.
Ресурстары.
Тәжірибесі.
Құндылықтары.
Жаңа түсінікте QORJYN-X — сенім қарым-қатынастары сақталатын, расталатын және нығайтылатын инфрақұрылымның метафорасына айналады.
9-тарау. Ақша бермейтін банк
Осы философиядан Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясының (Alem Biz) Safety Net концепциясы дүниеге келеді.
Оның негізгі формуласы өте қарапайым:
««Банк ақша бермейді — банк сенімділік береді».»
Қаржыны серіктестер ұсынуы мүмкін.
Бірақ жобаға деген сенімнің өзіндік инфрақұрылымы болуы тиіс.
Осылайша кәсіпкерді, сарапшыларды, серіктестерді және қаржыландыру көздерін байланыстыратын кепілдік тетігінің идеясы пайда болады.
Бұл — қаржы жүйесіне деген басқа көзқарас:
жай ғана «ақша беру» емес,
«ақшаның қауіпсізірек келуіне жағдай жасау».
10-тарау. Адам және оның уақыты
70 жас және одан кейінгі кезең — ерекше жас.
Адам қателіктің бағасын түсінетіндей өмір тәжірибесін жинақтайды.
Бірақ «енді кеш» деген оймен келіспейтіндей қуаты да бар.
Жастық шақ: «Мен не ала аламын?» деп сұрайды.
Толысқан кезең: «Мен не жасай аламын?» деп сұрайды.
Ал шынайы тәжірибе үшінші сұрақты қояды: «Менен кейін не қалады?»
Дәл осы сұрақ Мейрамхан үшін барған сайын маңызды бола түсуде.
Тек бизнес емес. Тек компаниялар емес. Тек жобалар емес. Идеялардың мұрасы.
11-тарау. Болашақтың жүйесі
Осы тұрғыдан алғанда, Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясы жеке бір жобадан әлдеқайда ауқымды ұғымға айналады.
Бұл — әдетте бір-бірінен бөлек өмір сүретін бағыттарды бір архитектураға біріктіру әрекеті:
бизнес + инвестициялар + технологиялар + жабдықтар + мәдениет + сенім + халықаралық ынтымақтастық.
Жекелеген шешімдерге қатысты пікірталас болуы мүмкін. Жекелеген идеяларды сынға алуға болады. Бұл — қалыпты жағдай. Өйткені кез келген шынайы жүйе нақты өмірдің сынынан өтуі тиіс. Бірақ ең бастысы әлдеқашан орын алды: идея жай ғана ой болып қалған жоқ.
Оның атауы пайда болды.
Құрылымы қалыптасты.
Оны дамытуға дайын адамдар пайда болды.
12-тарау. Мейрамхан. Ол кім?
Кәсіпкер ме? Иә.
Академик пе? Иә.
Жобалардың негізін қалаушы ма? Иә.
Идеолог па? Иә.
Бірақ мұның өзі жеткіліксіз. Өйткені кәсіпкер компания құрады. Ал Мейрамхан Шотай компаниялар пайда болатын ортаны қалыптастыруға ұмтылады.
Кәсіпкер нарықты іздейді.
Ал сәулетші нарықтардың арасындағы байланысты іздейді.
Инвестор табыстылықты іздейді.
Ал жүйе жасаушы капиталдың тиімді жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін тетікті іздейді.
Сондықтан оның жолын бір ғана сөзбен сипаттауға болады:
Жасампаздық.
Эпилог. 70 — бұл мәреге жету емес
Адамзатта әдемі бір иллюзия бар: ең маңызды дүниенің бәрі белгілі бір жасқа дейін жасалып бітуі керек сияқты көрінеді.
Алайда көптеген үлкен идеялардың тарихы керісінше екенін дәлелдейді.
Кейде адамға өзі нақты нені құруды қалайтынын түсіну үшін бірнеше онжылдық қажет.
Мейрамхан үшін 70 жас және одан кейінгі кезең — нүкте емес.
Бұл — жаңа белес.
Осы белестен кейін жаңа сұрақ туындайды:
««Егер менде өмірлік тәжірибе бар болса, әлі ешкім жасамаған дүниені құруға мүмкіндігім тұрғанда, неге жай ғана демалуым керек?»»
Мүмкін, тарихтың ең қызықты бөлігі дәл осы жерден басталатын шығар.
Бұл — өткеннің тарихы емес. Бұл — болашақтың тарихы.
Кәсіпкерлер тек пайда үшін емес, жаңа мүмкіндіктер қалыптастыру үшін бірігетін болашақ туралы.
Қазақстан жаһандық экономиканың шеткері аймағы ғана емес, оның түрлі орталықтарын байланыстыратын көпірлердің біріне айнала алатын болашақ туралы.
Және 70 жасында өміріне нүкте қоюды емес, қос нүкте қоюды шешкен адам туралы.
Өйткені одан әрі ең бастысы жалғасуы тиіс:
Еуразиялық бизнесті дамыту корпорациясы.
«Идеядан — әрекетке.
Әрекеттен — нәтижеге.
Нәтижеден — болашаққа.»
Мейрамхан Әбенұлы Шотай
ХАА академигі, ғылым докторы, профессор